Plannen voor tekortbeheer en tekortpreventie voor farmaceutische geneesmiddelen

Waarom ontstaan er tekorten?

Er zijn verschillende redenen, waaronder commerciële factoren, distributieproblemen, een onverwachte toename van de vraag, natuurrampen, regelgevingskwesties, kwaliteits- en productieproblemen.

Van 2016 tot 2020 waren kwaliteits- en productieproblemen naar verluidt verantwoordelijk voor 48 tot 58% van de tekorten. Productiegerelateerde tekorten lopen sterk uiteen en kunnen om vele redenen ontstaan, zoals capaciteitsproblemen, tekorten aan grondstoffen, actieve farmaceutische ingrediënten (API's) of componenten, fabriekssluitingen en nog veel meer.

Voorbeelden van kwaliteitsproblemen zijn resultaten die buiten de specificaties vallen, afwijkingen of ongewenste voorvallen. Deze verhinderen de vrijgave van een batch en kunnen leiden tot terugroepacties, tenzij het risico voor de patiënt bij het terugroepen van een batch groter is dan het risico wanneer de batch op de markt blijft.

De afgelopen jaren zijn productie en toeleveringsketens steeds complexer geworden. Deze toegenomen complexiteit leidt vaak tot extra risico’s of een groter aantal wijzigingen. Wijzigingen, die als variaties bij de gezondheidsautoriteiten moeten worden ingediend, kunnen leiden tot tekorten vanwege de tijd die het goedkeuringsproces in beslag neemt.

Natuurrampen zoals de Covid-19-pandemie vormden wereldwijd ernstige uitdagingen en legden grote kwetsbaarheden bloot in de farmaceutische toeleveringsketens en de beschikbaarheid van geneesmiddelen. De lijst is nog lang.

Wat zijn de vereisten voor kennisgevingen binnen de EU-wetgeving en wat is de rol van de regelgevende instanties?

Artikel 23 bis van Richtlijn 2001/83/EG beschrijft de verplichting voor houders van een vergunning voor het in de handel brengen om tekorten aan de gezondheidsautoriteiten te melden, inclusief de vereiste termijnen.

Artikel 13 van de EU-GMP-richtlijn 2017/1572 definieert de wettelijke verplichting voor een fabrikant om de bevoegde autoriteit en, indien van toepassing, de houder van de vergunning voor het in de handel brengen (MAH) op de hoogte te stellen van elk defect dat zou kunnen leiden tot een terugroeping of een abnormale beperking van de levering.

Verordening (EU) 2022/123 en de richtsnoeren van de Heads of Medicines Agencies (HMA) uit 2023, getiteld „Goede praktijken voor de industrie ter voorkoming van tekorten aan geneesmiddelen”, vloeiden voort uit de verstoringen als gevolg van de COVID-19-pandemie. De verordening beschrijft een versterkte rol voor het Europees Geneesmiddelenbureau op het gebied van „crisisparaatheid en -beheer voor geneesmiddelen en medische hulpmiddelen“. Verschillende instanties, namelijk de Stuurgroep voor tekorten aan geneesmiddelen (MSSG), het Europees platform voor het monitoren van tekorten (ESMP) en de werkgroep „Single Point of Contact“ (SPOC), werken allemaal samen om tekorten aan te pakken met behulp van een geharmoniseerd en op risico’s gebaseerd systeem.

Aangezien alle tekorten verschillende gevolgen hebben, moet een grondige evaluatie worden uitgevoerd om de ernst van de verstoring te beoordelen. De beschikbaarheid van alternatieve geneesmiddelen, de therapeutische indicatie, de omvang van het tekort en de oorzaak ervan zijn enkele van de aspecten waarmee rekening moet worden gehouden, zodat op evenredige wijze afspraken kunnen worden gemaakt over de te nemen maatregelen.

In maart 2025 heeft de Europese Commissie voorstellen ingediend om de geneesmiddelenwetgeving te actualiseren in de vorm van de Critical Medicines Act (CMA), teneinde de levering van kritieke geneesmiddelen in de EU te verbeteren. De CMA heeft ook tot doel de toegang tot andere geneesmiddelen te verbeteren, zoals geneesmiddelen voor de behandeling van zeldzame ziekten, en bepaalde geneesmiddelen op bepaalde markten beter beschikbaar te maken.

Enkele van de belangrijkste kenmerken van deze wet zijn strategische projecten voor kritieke geneesmiddelen, die de toegang tot financiering versterken en de doorlooptijden van procedures verkorten, openbare aanbestedingen, gezamenlijke inkoop tussen verschillende lidstaten, internationale partnerschappen en richtsnoeren inzake staatssteun voor financiële ondersteuning van lidstaten. Al deze maatregelen zijn erop gericht de veerkracht van toeleveringsketens te ondersteunen, de toegankelijkheid te verbeteren en alternatieve opties te creëren om de afhankelijkheid van één enkele leverancier te verminderen. De nadruk ligt op kritieke geneesmiddelen, maar ook andere geneesmiddelen worden in aanmerking genomen en beoordeeld, afhankelijk van de behoeften van de patiënt en het behandelingsgebied.

De rol van het Agentschap voor de regulering van gezondheidsproducten (HPRA)

De HPRA speelt ook een belangrijke rol bij het voorkomen en beperken van geneesmiddelentekorten. Zoals duidelijk op hun website staat vermeld, moeten farmaceutische bedrijven de HPRA op de hoogte brengen wanneer zij zich bewust zijn van een tekort of een mogelijk tekort. De HPRA houdt een actuele lijst bij van geneesmiddelentekorten die van invloed zijn op de Ierse markt en hierover wordt wekelijks een update verstrekt aan belanghebbenden. Deze informatie wordt verzonden naar alle abonnees van „My Alerts“ van de HPRA.

In situaties waarin flexibiliteit in de regelgeving een bevoorradingsprobleem kan verminderen zonder de patiëntveiligheid in gevaar te brengen, onderneemt de HPRA actie om tekorten aan dringende geneesmiddelen te verhelpen, bijvoorbeeld door flexibiliteit toe te staan bij de etikettering of door de goedkeuring in bepaalde situaties te versnellen.

Deze aspecten maken deel uit van een kader voor geneesmiddelentekorten, dat door de HPRA wordt gecoördineerd. Het kader beschrijft de procedures voor melding, evaluatie en communicatie van tekorten, evenals de rollen van de verschillende belanghebbenden, zoals houders van een vergunning voor het in de handel brengen (MAH’s), fabrikanten, groothandelaars, beroepsbeoefenaars in de gezondheidszorg, de Health Service Executive (HSE) en patiëntenvertegenwoordigers.

Risicogebaseerde aanpak door fabrikanten/MAH’s

Een risicogebaseerde aanpak is essentieel voor het beheer van geneesmiddelentekorten door MAH’s en dit vereist een consistente inspanning om complexe kwesties te beoordelen door een multifunctionele groep met diverse expertisegebieden. Fabrikanten moeten proactief risico’s beoordelen die voortvloeien uit verschillende aspecten, waaronder apparatuur, processen, faciliteiten, productkwesties en stabiliteit.

Een robuust farmaceutisch kwaliteitssysteem (PQS) is van fundamenteel belang om naleving van de regelgeving te waarborgen. Een grondig inzicht in productie en distributie is essentieel om mogelijke tekorten te voorkomen. Kwaliteitstoezicht op contractfabrikanten en laboratoria in de toeleveringsketen is belangrijk om de naleving door deze afzonderlijke entiteiten te waarborgen. Deze risicogerichte benadering sluit aan bij ICH Q9 R1 Kwaliteitsrisicobeheer, waarin schade wordt gedefinieerd als ‘schade aan de gezondheid, met inbegrip van schade die kan voortvloeien uit verlies van productkwaliteit of -beschikbaarheid’.

De rol van de gekwalificeerde persoon

De gekwalificeerde persoon heeft ook de verantwoordelijkheid om de continue levering van geneesmiddelen aan patiënten te waarborgen. Naast het waarborgen dat geneesmiddelen die het publiek bereiken voldoen aan de eisen inzake kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid, moet de gekwalificeerde persoon er ook voor zorgen dat deze op consistente basis beschikbaar zijn.

Conclusie

Het tekort aan geneesmiddelen wordt in de huidige farmaceutische sector als een zeer reëel probleem beschouwd, maar dankzij de toegenomen aandacht van de gezondheidsautoriteiten en de voortdurende samenwerking tussen alle belanghebbenden kunnen deze tekorten tot een minimum worden beperkt.